Artbrutal magazine, mei 2017

Interview Taco Eisma: 

"Men vindt mij een stout kunstenaar"





(Vertaling Rob Jongkerk)


Waarom kunst?

Als kind, beïnvloed door een PROVO vader, wilde ik altijd al een leven als Jan Cremer nastreven, vol avontuur, lekkere wijven en kunst. Dit oude verlangen drong zich opnieuw op toen ik als 20er, tijdens een lang verblijf in Zweden, in aanraking kwam met een aantal geflipte, maar zeer inspirerende kunstenaars. Na een kunstopleiding gevolgd te hebben in Finland, ben ik naar Amsterdam getrokken, met de opzet daar te leren schilderen. In de beruchte galerie Donkersloot kwam ik aanraking met plein air schilders (waaronder de Afternature groep). Door veel afkijken en meeschilderen leerde ik op aardig niveau impressionistisch schilderen. Ik maakte toen veelal mooie plaatjes: koeien, landschappen, bekende acteurs en portretten in opdracht. Ik deed een aantal grote projecten met mede kunstenaars (waaronder "De moderne Nachtwacht" in het Rembrandt jaar) maar raakte geleidelijk aan moe van de goedkope trukendoos die ik hanteerde. Mn ziel was als het ware leeggetrokken door alle kitsch die ik creëerde. Het werd tijd me te laten inspireren door kunst in de reguliere kunstwereld. De kunst die daar te vinden is kan onwaarschijnlijk goed zijn, de meeste kunstenaars heb ik echter vaak leren kennen als pretentieus, humorloos, braaf, achterbaks en oppervlakkig. Ze nemen zichzelf zo serieus ook. En je weet wat Jim Morrison daar over gezegd heeft: "I've noticed that when people are joking they're usually dead serious, and when they're serious, they're usually pretty funny." 

Kunst moet meer spelen worden, zoals de rest van het leven dat ook zou moeten. Spelen en loslaten die verkramping. De reden dat ik zo lang bij Donkersloot bleef had o.a. te maken met mijn sympathie voor de kunstenaars die daar rondliepen: provocatief, geestig, stout en levendig, alleen nu niet bepaald goed in het maken van een interessant, gelaagd, vernieuwend kunstwerk, net zo min als ikzelf toen. Nadat ik uit een boom viel, op mn hoofd, en daardoor mn hersenen een andere richting van leven aangaven (ook mn creatieve proces sloeg nadat ik 1,5 jaar later weer met schilderen begon een totaal andere kant op. Het zoete was verdwenen en er kwamen nare, kwalijke verhalen los), besloot ik me volledig terug te trekken, te werken aan een nieuwe serie kunst, die meer mijn levenshouding en visie vertolkt en in de tussentijd zien rond te komen van portretten. Momenteel ben ik een 30 werken verder en vind steeds meer mn draai in mn nieuwe stijl.


Waarom zijn de jaren 70 zo prominent aanwezig in je kunst?

Ik ben geboren in '73, en heb een groot deel van mn leven mn prille jeugd geromantiseerd. Ik heb vaak terugverlangd naar deze onbekommerde tijd. Tevens fascineert dat decenium me in muzikaal, kledingtechnisch en politiek opzicht. Ik heb het idee dat mensen toen een stuk minder politiek correct waren en sneller zeiden waar het op stond. Op zn minst niet te bang voor hun mening uit te komen, doordat schaamte en sociale angst een kleinere rol was toebedeeld. Misschien dat de dreiging van de atoombom hier iets mee te maken had.. leven alsof het je laatste dag is: sex drugs and rock n roll. In politiek opzicht vonden er doorbraken plaats in het gelijkstellen van de positie tussen man/vrouw, blank/zwart en homo/hetero. Er was ook weinig schaamte in de manier waarop je je kleedde. Mensen droegen de meest kleurrijke, overdreven, kledingstijl. Er is ook een stevig fundament gelegd in de volwassenen strip in dat decenium door tekenaars als Crumb, Hermann, Bilal en Moebius (door wie ik erg geinspireerd ben). En de tv en film.. alles was zo experimenteel, niemand leek zich in te houden. Veel van mn werk is een ode aan deze tijd. Een ode aan de dappere mensen van toen, de demonstraties, het begin van de kraakbeweging en de ontkerkelijking.


Sommig werk heeft een politieke lading, kun je daar meer over vertellen?

Met mijn meer politiek beladen kunst geef ik expressie aan een opeenhoping van politiek incorrecte denkbeelden, vergaard door de jaren heen, die uit mn systeem moeten. Ik zit ermee verstopt en kan hier, sinds ik een stijl handhaaf die daar beter expressie aan kan geven dan dat ik eerder kon, niet langer mee wachten. En ja, hier en daar is het werk bijna een pamflet, maar dat zal me feitelijk een biet wezen. Wat me heeft weerhouden, al die jaren, is het onbreken van die passende stijl en de gouden regel in de kunst dat het werk pas goed zou zijn indien het zo gelaagd mogelijk is (en al zeker geen plat pamflet). Ik zie juist die platheid in bepaalde werken als kracht, door het compromisloze en anarchistische karakter. Ook doordat het heel duidelijk mijn standpunt vertolkt, iets dat gezien al die post-moderne, politiek correcte, nietszeggende, behagende kunst, die alvertegenwoordigd is verfrissend werkt. Vandaar dat ik, indien er wordt gevraagd wie mn favoriete kunstenaars is, met Hans Teeuwen op de proppen kom. Kunstenaars zelf geloven me dan meestal niet. Dit komt dan weer door die politiek correcte houding die ze meester is. Teeuwen is immers cabaret, een lagere kunstvorm, slechts grappig en weinig gelaagd. Maar nee, vooral de eerste shows van Teeuwen, zijn naast uiteraard grappig, enorm gelaagd, divers, vernieuwend, politiek incorrect, inspirerend en fantasierijk: grote kunst dus, gemaakt door iemand met veel lef, een held. 

Soms zijn kunstenaars openhartig, door een drankje teveel op een opening bijvoorbeeld, en dan hoor je ze zeggen dat kunst en politiek niet samengaan. Maar dat is denk ik omdat ze niets durven melden in dit opzicht en ook omdat veel kunstenaars dezelfde gematigd linkse mening hebben, dus als 1 het zegt, alles al is gezegd. En zoals Gerard Reve zei: "Kunstenaars kunnen grootse prestaties leveren, maar als je met ze praat, komt er geen verstandig woord uit."

Reve
Reve

En dan is er natuurlijk de angst niet meer populair te zijn door een ongezoute mening in je werk te verwerken. Niet meer te verkopen, als een paria te worden gezien, geminacht te worden... pc-culture nietwaar. Neo Rauch beweert dat ook, wat enorm jammer is, want ik zou m ernstig graag een voorstelling zien maken over een concentratiekamp in de 2e wereldoorlog. Zn handschrift leent zich daar uitstekend toe. Dat zal hij wel overwogen hebben, maar uiteindelijk niet durven. Voor je het weet ben je een nazi nietwaar. Niet dat mijn werk nou zo politiek is, ook bij mij ontbreekt vaak de lef, maar ik durf wel iets te zeggen over nare ontwikkelingen in het heden, over pc-culture en hoe iedereen New Age qoutes nalult, die nergens op slaan, waar geen logica in te vinden is.


Teeuwen een held?

Ik vraag mensen vaak naar hun helden. Bijna altijd kijken ze me daarbij meewarig en achterdochtig aan. Waar wil hij me heen hebben met deze vraag? Waarom zou ik helden nodig hebben? In Amerika echter, is deze vraag volledig gerechtvaardigd. Daar zijn ze trots op hun helden, vereren ze ze en identificeren ze zich er maar wat graag mee. Er is een zeker risico mee gemoeid echter, je neemt hier namelijk een standpunt mee in. Ik denk dat juist dat de meeste Hollanders afschrikt: kleur bekennen, voor je het weet loop je voor de rest van je leven met een stigma rond of een schietschijf op je borst, for all to see..


Mensen zeggen dat er uit haat slechte kunst ontstaat, hoe sta jij daarin?

Mee oneens. Twee van mijn favoriete kunstenaars, George Grosz en Otto Dix, maakten de beste kunst ooit, voornamelijk door boosheid gedreven. Het was sinds lang dat kunstenaars zich durfden te wagen aan het bekritiseren van de samenleving waarin ze leefden (Goya ervoor). Voornamelijk hadden ze het voorzien op de Duitse elite en diens hedonistische, sexistische en onverschillige inborst. Onvoorschillig naar de Duitse soldaten als slachtoffer van WW1, navelstaarderig en slechts geinteresseert in de eigen klasse, de nieuwe rijken en zij die hadden geprofiteerd van de oorlog. 

Mijn haat gaat ook uit naar de elite van nu. Veel van hen vinden dat ze hun buitensporige levensstijl verdiend hebben door hard werken en vinden het niet nodig hun rijkdom te delen met minderbedeelden (dat werkschuwe type, ergo: succes is een keuze). De meeste politiek georienteerde kunstenaars vallen het kapitalistisch systeem aan of lenen zich voor meer actuele onderwerpen als de vluchtelingenstroom en Trump. Bepaalde onderwerpen zijn min of meer een taboe: De Islam (angst voor een fatwa immers en als kunstenaar heb je respect voor elke levensstijl en religieuze opvatting), Nazisme (je wilt de Joden niet voor de schenen schoppen) en bijvoorbeeld New Age (De meeste kunstenaars zijn goedgelovig en vaak spiritueel is mijn ervaring, en/of vinden dat andere levensopvattingen niet geridiculiseerd moeten worden). Een reden ook dat er sowieso weinig politieke kunstenaars zijn heeft te maken met het idee dat kritiek en andere "negativiteit" schade aanricht in de wereld. Kunst moet verlichtend en verheffend zijn op een positieve manier. Maar ik denk dat mensen heus wel tegen een stootje kunnen.


Met welke kunstenaars heb je veel gemeen?

Naast Dix en Grosz, veel Outsider Artists, omdat zij zich ook niet houden aan de zogenaamde regels in de kunst. Er wordt wel gezegd dat kunstenaars over het algemeen een dialoog aangaan met de kunstgeschiedenis qua vorm en inhoud, Outsider Artists daarentegen gaan slechts een monoloog aan.. met zichzelf. Ik zit er feitelijk tussenin. Net als 1 van mn helden Joe Coleman. Met hem bestaat er dan ook veel gellijkenis, al zij het zeker niet bewust. Ik zie mezelf tevens als Outsider Artist, in de letterlijke zin, omdat ik moeite heb met de regels en wetten die de kunstscene beheersen, dat politiek correcte en de strakke hierarchie die er bestaat. Anton Heyboer, die koos er op late leeftijd voor als kind door het leven te gaan. Ook hij was de pretenties in de kunstscene zat en verzette zich door een totale infantilisering van hemzelf als kunstenaar, brabbelend door het bestaan, terug naar de kindertekening en verzorgd worden door 6 ega's. In het Financieel Dagblad stond: "Op sommige werken [van Heijboer] zie je letterlijk strontvlekken of voetvegen. Wie het ziet, begrijpt ook wel Heyboers afkeer van hoogdravend gepraat. Zijn aversie tegen intellectueel geklets over kunst had Heyboer meer dan eens verleid tot een parodie. Dat hij daarvan zelf het grootste slachtoffer werd, interesseerde hem zo te zien niets. Hij wilde geen kunstenaar zijn, zo schreef en zei hij, zijn leven was kunst. Hij had om te leven ook niet veel nodig, hij overleefde wel." Geweldig dapper toch? 

Of deze: "Zoals de Franse kunstenaar Jean Dubuffet, die eind jaren veertig deze vorm van werk zocht omdat hij genoeg had van de in zijn ogen pretentieuze kunstwereld. Hij wilde ruwe, zuivere, pure, authentieke en originele kunst. Hij vond kunstenaars in diverse psychiatrische klinieken, en hij vond dat bij kunstenaars die vaak in een maatschappelijk isolement hun werk maakten." (Inga Tjapkes OverUITdeKunst)


Ik zie veel beinvoelding van de strip in je werk.

Klopt, ik vertel graag een verhaal op de meeste elementair beeldende manier, en daar leent de strip zich uitermate goed voor. Dat ik uberhaupt schilder en beeldhouw, heeft met mijn keuze voor diversiteit en gevarieerdheid te maken. Al gaat er wel een boek aankomen.. Ik ben trouwens een groot fan van Neo Rauch en Charlie Roberts, kunstenaars die ook door de strip geinspireerd zijn. Oh ja, Charlie Roberts zei ooit eens: "I know alot of smart people who went through artschool, but almost too smart to be an artist, if you are too hyper critical you never make anything." Wat mij betreft gaat dat ook over een te kunstmatige, te afgeronde, te getruukte, te pretentieuze manier van kunst maken. Het spelen ontbreekt, je ziet het aan het werk af, het neemt zichzelf te serieus. Het onderbuikgevoel en de connectie tussen het werk en de maker ontbreekt.


Verzin je alle teksten zelf?

Bijna allemaal inderdaad, behalve de spirituele en motivational quotes, die verzin je niet, zo naar en slecht als die zijn.


Hoezo naar?

Ze kunnen de beloftes die gemaakt worden nooit inwilligen. Ik begrijp dat moeilijk te leven is zonder hoop, al helemaal vandaag de dag, maar de hoop die dit soort qoutes belooft heeft vaak niets meer te maken met de realiteit, maar met een geidealiseerde wereld die nu eenmaal niet bestaat. Ik zou zeggen, trek die pleister er gewoon zo snel mogelijk af, streef zo veel mogelijk naar waarheid en.. blijf twijfelen. Dogma's en religieuze waanzin te over immers . Ik ken de New Age wereld goed, heb in verschillende communes gewoond, in India en Zweden, en ben daar veel machtsgeile types tegen gekomen. Types die dit soort quotes verzinnen om volgelingen aan zich te binden, ze gouden bergen te kunnen beloven. 

Doe mij Dirk de Wachter maar, populair belgisch psychiater, die ook vindt dat al die beloftes tot niets leiden, eerder het tegendeel (en dat terwijl de meesten van ons al zo in de war zijn), en pleit voor meer droefheid (wat volkomen normaal is) en je schikken naar je lot, ipv de schreeuw om perfectie.


Ben je niet bang dat veel van je werk mensen tegen de borst stuit en daardoor niet zal verkopen?

Zeker. Maar ik hoop dat er nog kapitaalkrachtigen bestaan die van iets pittigs houden. Ik begrijp ook wel dat een aantal werken niet geschikt is voor boven de bank, maar misschien is er een andere, geschiktere plek. Misschien ziet een regeringsgebouw of ziekenhuis er iets in. Kijk, het gaat ook om het behouden van dat wat het vrije woord voorstaat, nu dat er nog is. Het zou aan de andere kant overigens te gek zijn indien het uiteindelijk in een volkenkundig museum terecht komt en men met plaatsvervangende schaamte terugkijkt op deze tijd en zich realiseert dat dit soort werk kennelijk nodig was om een debat uit te lokken. Want ja, ik overdrijf veel, vergroot uit dat mij een doorn in het oog is, het is als met een vergrootglas ergens op inzoemen en uitvergroten om zodoende de belangrijkheid van dat onderwerp te benadrukken. En uiteindelijk is het ook een spel of een methode om mensen op de kast te jagen, want wat dat aangaat, ben ik zeker de vriendelijkste niet, een veroordelende klootzak.


Ik vind geen artist statement op je website, waarom niet?

Omdat ik artist statements vaak zo pretentieus vind. Dure woorden om een serie werk te beschrijven, en vaak verliest het werk juist haar kracht door dat hoogdravende taalgebruik. Ik dacht er nog aan om een artist statement in jip en janneke taal op te stellen, maar zag daar toch maar van af. Ik heb sowieso moeite met hoogdravend, bloemrijk taalgebruik. Romanschrijvers die ik lief heb, een Houellebecq of Wolkers doen hier weinig aan. Zij begrijpen ook wel dat het dan onleesbaar wordt en irritant. Het verhaal staat voorop, de woorden zijn ondergeschikt.. en al helemaal bij kunst. Vaak als ik recensies lees of een curatorstuk over een expo of zoiets, moet ik altijd een klein beetje overgeven binnensmond.


Ik zie veel aandacht voor muziek in je werk. Waarom?

Ik schilder een beetje hoe Kurt Cobain musiceerde. Veel van mn werk is een ode aan de loser, in zijn/haar apathische, sombere kijk op de wereld, maar wel poetisch in vorm. Sommig werk is dan weer meer Metallica, wat strijdlustiger, feller, vol kwaadheid en geangageerder. Maar hee, Kurt is natuurlijk een genie, en muziek op dat niveau overtreft wat mij betreft elke andere kunstvorm.


Bedankt voor dit gesprek.

Gaarne Geedaan. En btw, kunst is gewoon entertainment hoor, neem t niet te serieus. Het kan de ondergang van onze globale beschaving toch echt niet tegenhouden. Maar goed, m'n werk is dus een samenkomen en beïnvloeding van Popart, Noorderlijke renaissance schilderkunst/reliëfs en de strip.